Op het moment dat Leo XIV zich, deze dinsdag 6 januari, op het hoogfeest van Driekoningen, voorbereidt om de Heilige Deur van de Sint-Pietersbasiliek te sluiten en daarmee het Jubeljaar 2025 af te sluiten, rijst de vraag welke balans kan worden opgemaakt van dit Heilig Jaar. Miljoenen pelgrims zijn toegestroomd, een paus heeft een andere opgevolgd, de wereld heeft schokken doorgemaakt, maar de Hoop heeft gedurende deze twaalf maanden gestraald en weerklonken.

Voor de tweede keer in de geschiedenis zal een paus de Heilige Deur van de Sint-Pietersbasiliek sluiten die door een andere paus werd geopend. Een bijzonderheid die het aantal aanwezigen in Rome heeft doen exploderen en zelfs de meest optimistische voorspellingen heeft overtroffen. Twee pausen dus, maar één en dezelfde rode draad: die van de Hoop, de Hoop die niet teleurstelt, een onschatbare deugd in deze tijd van onzekerheid, geopolitieke spanningen en economische en sociale instabiliteit. De oproep tot vrede heeft trouwens met kracht weerklonken gedurende het hele Jubeljaar.

De gevangenis van Rebibbia, basiliek van het lijden

In een ongezien gebaar had paus Franciscus ervoor gekozen om de tweede Heilige Deur van het jubeljaar te openen in een Romeinse gevangenis, daags na Kerstmis. Twee nachten eerder was hij kort uit zijn rolstoel opgestaan om op de deur van de Sint-Pietersbasiliek te kloppen. Een zeer zware beproeving voor een paus die al sterk verzwakt was, een aangrijpend beeld dat wereldwijd werd uitgezonden, een primeur in de geschiedenis. En veelzeggend genoeg werd het laatste grote evenement van dit Heilig Jaar gewijd aan de gevangeniswereld: de mis die Leo XIV op 14 december voorging ter gelegenheid van het jubileum van de gevangenen.

Per specifieke categorieën of in diocesane pelgrimstochten, georganiseerd rond een beroep of een thema, in groep of individueel, zijn meer dan drie miljoen gelovigen achter het Kruis aan getrokken, langs het speciaal voor de gelegenheid uitgezette traject op de Via della Conciliazione die naar de Sint-Pietersbasiliek leidt. Zonder zich te laten ontmoedigen door de verstikkende Romeinse hitte, noch door dagen van kou, regen of wind, volgden zij het beveiligde parcours, onder het toeziend oog van toeristen, Romeinen en journalisten die van over de hele wereld waren gekomen. Armen en machthebbers, kunstenaars en medisch personeel, religieuzen en gezinnen, catechisten, werknemers, werkgevers… allen verenigd in éénzelfde weg van gebed en geloof.

De jonge generaties op de eerste rij

Missenvieringen, ontmoetingen, momenten van bezinning, concerten en tentoonstellingen gaven ritme aan dit 25e gewone jubileum. Tot de meest gedenkwaardige momenten behoorde de heiligverklaring van twee jonge Italianen: Carlo Acutis, de influencer van God, de eerste heilige van het millennium, overleden aan leukemie op 15-jarige leeftijd, en Pier Giorgio Frassati, de alpinist van God, die leefde aan het begin van de jaren 1900 en stierf op 24-jarige leeftijd. Terwijl de crisis van roepingen en van religieuze praktijk de Kerk voor vragen stelt, bleek het Jubileum van de jeugd — dat ongeveer anderhalf miljoen jongeren van over de hele wereld aantrok — een onverwacht succes.

Hoewel het Heilig Jaar in de eerste plaats een spiritueel gebeuren blijft, was ook de culturele en artistieke dimensie duidelijk aanwezig. Voor het eerst werden meesterwerken die hun oorspronkelijke locatie nooit hadden verlaten, in Rome tentoongesteld. Zoals het kruisbeeld van Salvador Dalí, of De Witte Kruisiging van Marc Chagall.

Een succes ondanks alles

Het was een bijzonder jaar, met weken van onzekerheid tijdens de hospitalisatie van Franciscus, jubelmissen die in afwezigheid van de paus slecht werden bijgewoond, pauselijke uitvaarten op de dag waarop het Jubileum van de adolescenten gepland stond en een conclaaf tijdens de paastijd. Zoals mgr. Fisichella zelf erkende, pro-prefect van het dicasterie voor de Evangelisatie — dat aan Vaticaanse zijde belast is met de organisatie van het Heilig Jaar — heeft «de periode van interregnum een zekere objectieve moeilijkheid veroorzaakt». Vóór zijn ziekenhuisopname had Franciscus trouwens slechts twee grote evenementen voorgezeten: het Jubileum van de wereld van de communicatie en dat van de strijdkrachten en de politie.

Maar de dood van de paus en de verkiezing van zijn opvolger hebben, op een bepaalde manier, het Jubileum nieuw leven ingeblazen, zowel wat de deelname betreft als wat de media-aandacht aangaat. Temeer daar de pas verkozen nieuwe paus er meteen voor koos de geplande verplichtingen te handhaven en de behandeling van andere belangrijke dossiers voor het leven van de Kerk naar later te verschuiven. En de gelovigen kwamen, maand na maand steeds talrijker. Volgens de officiële cijfers hebben in 2025 meer dan 30 miljoen pelgrims en toeristen de reis naar Rome gemaakt. Onder hen, ondanks de oorlogen, gelovigen afkomstig uit Oekraïne, Syrië, Palestina, Nigeria en Zuid-Soedan.

Op weg naar het Heilig Jaar van de Verlossing

Als het tijd is om de balans op te maken, zeggen cijfers niet alles. Op 31 december, vóór het Te Deum aan het einde van het jaar, wilde Leo XIV terugkomen op de diepere betekenis van het Heilig Jaar: «een groot teken van een nieuwe wereld, vernieuwd en verzoend volgens het plan van God». Terwijl hij zich voorbereidt om zijn eerste consistorie voor te zitten en dringende dossiers voor het leven van de Kerk aan te pakken, heeft Leo XIV de christenen al vooruitgeblikt naar een ander jubileum: het Heilig Jaar van de Verlossing in 2033, in het perspectief van een terugkeer naar Jeruzalem en in de hoop dat dit gebeuren zal leiden tot de volledige eenheid.

© Romilda Ferrauto – VaticanNews